Methode


Person Driven
Planning

INTERVIEW


Doen magazine sprak met Richard Kok.

Richard begeleidt als specialist passend onderwijs advies kwetsbare jongeren in het MBO en langdurige thuiszitters in het VO.

_ Richard Kok

“Het blijft een uitdaging om
leerlingen in hun kracht te
zetten. De weg daarnaar toe
geeft mij energie.”

Praat met de leerling

Het draait allemaal om autonomie

|

Richard Kok (61) werkt al zijn hele leven in het speciale onderwijs. Op dit moment begeleidt hij leerlingen die langdurig thuiszitten en is hij vanuit Heliomare gedetacheerd bij een MBO in Amsterdam. “Mijn uitdaging zit hem in het vinden van de sleutel om leerlingen, die om welke reden dan ook moeilijk kunnen meekomen in het reguliere systeem, in beweging te krijgen. De methode van Person Driven Planning helpt mij daarbij.”

|

Wat is de kracht van Person Driven Planning?

“Om het leerproces op gang te brengen, is het belangrijk dat leerlingen de regie over hun eigen leven hebben. Het draait allemaal om autonomie. Met aandacht en een luisterend oor, geef je iemand zijn gevoel van eigen waarde terug. Wij zijn als ouders, docenten of therapeuten, geneigd om over een leerling te praten in plaats van met. En juist daar zit hem de crux. Niet bedenken wat goed is voor een ander, maar in gesprek gaan met die persoon. Person Driven Planning is ontwikkeld in de jaren ‘70 in de Verenigde Staten. Caren Sax onder andere heeft de afgelopen jaren veel bijgedragen aan de ontwikkeling van technologie ter bevordering van de zelfredzaamheid van jongeren met een beperking. Zij werkt vanuit Person Driven Planning waarbij een beroep wordt gedaan op de eigen kracht van de jongeren en hun sociale netwerk, om te komen tot een zo groot mogelijke maatschappelijke participatie en persoonlijke ontplooiing.”

Wat is jouw rol in de begeleiding van deze leerlingen?

“Ik ben de schakel tussen de leerling en het reguliere onderwijs. De docenten zijn vaak óf erg druk óf weten niet goed hoe om te gaan met leerlingen die een speciale onderwijsbehoefte behoefte hebben waardoor ze niet mee kunnen komen. Het gaat dan vooral om leerlingen die vroeger naar het speciaal onderwijs gingen en sinds de wet op passend onderwijs naar het regulier onderwijs zijn gegaan. Het is aan mij te achterhalen wat leerlingen nodig hebben en wat hun onderwijsbehoefte is, om vervolgens aan te geven hoe een school daar rekening mee kan houden. Communiceren is de sleutel daartoe. Zo is het belangrijk dat een leerling met een beperking inzicht krijgt en leert aangeven wat hij of zij nodig heeft om de lessen te kunnen volgen. Een ander voorbeeld zijn leerlingen die er met de pet naar gooien of zich misdragen op school. Al doet dit gedrag of gebrek aan motivatie anders vermoeden, de meeste leerlingen voelen zich daar zelf niet goed bij. Ze willen wel anders, maar weten niet hoe. In een gesprek probeer ik erachter te komen hoe een leerling uit die impasse kan komen.”

Wat kan ik me voorstellen bij zo’n gesprek?

“Het hangt van leerling en ondersteuningsbehoefte af wat voor gesprek ik voer. PDP is een manier van werken, waarbij je de leerling het stuur terug in handen wilt geven, maar ook een verzamelnaam van tools die je afhankelijk van de vraag of persoon in kunt zetten. Als bijvoorbeeld een jongere dreigt vast te lopen, proberen we samen in kaart te brengen wat de jongere wil in het leven. Natuurlijk, dit is een heel grote levensvraag waar eenieder van ons regelmatig mee worstelt, maar door sub-vragen te stellen, probeer ik die grote vraag kleiner en concreter te maken. Bijvoorbeeld wat vind jij wel en niet belangrijk? Of wat kunnen mensen in jou waarderen? Wat werkt wel bij jou? En wat niet? Wat heb jij nodig om tot leren te komen? En wat of wie kan jou daarbij helpen? Waar droom je van? Wat moet een ander van jou weten? Hoe ziet jouw leven eruit over 3 jaar? Of over 10 jaar? Wat zou je, als je in je hart kijkt, het liefst doen, zonder te denken aan beperkingen? Veel leerlingen weten wel wat ze willen, maar kunnen of durven het niet onder woorden te brengen. Ik help hen die woorden te vinden. Zo komt de een erachter dat hij een eigen bedrijf wil opstarten, een ander wil de verpleging in en weer een ander benoemt vooral het op zichzelf wonen. Vervolgens gaan we onderzoeken wat ze nodig hebben om dat wat ze willen, te bereiken. Waar staat dat huis? Hoe ziet dat huis eruit? En als je een eigen bedrijf hebt, verkoop je dan groenten of kleding? Door het beeld zo concreet mogelijk in te vullen, ontstaat er inzicht, bereidheid en motivatie bij de leerling om inspanning te plegen om dat doel te bereiken.”

Hoe maak je zo’n gesprek inzichtelijk?

“Ik leg een groot leeg vel tussen de leerling en mij en geef door middel van schetsen en kernwoorden aan wat we bespreken. Het tekenen werkt als een puzzel die je met elkaar legt waarvan het eindresultaat stap voor stap zichtbaar wordt. De persoonlijke kenmerken worden concreet, de waarden, wensen en dromen. Door dit alles zichtbaar te maken, trekt de leerling zelf de conclusie wat de volgende stappen zijn. De schets biedt houvast en legt de basis voor de levensloop van de leerling.


Afhankelijk van het niveau, de leeftijd, welke problemen er spelen en het al dan niet hebben van een fysieke beperking, gebruik ik meer of minder beeld. Vooral bij leerlingen met een verstandelijke beperking is beeld een krachtig communicatiemiddel. Zo probeerde ik bij een negenjarig meisje die door een ernstige verstandelijke handicap niet in staat was haar droom onder woorden te brengen, er met foto’s achter te komen wat er speelde. Ze maakte twee stapeltjes van foto’s. Een rode met plaatjes waar ze niets mee had en een groene met afbeeldingen waar ze blij van werd. Aan de hand daarvan werd inzichtelijk wat ze wel of niet leuk vond of waar ze goed in was. Zo had ze een foto van een kleurplaat op de groene stapel gelegd omdat ze erachter kwam dat ze graag binnen de lijntjes wilde leren kleuren.


Nadat ze een prachtige kleurplaat had gemaakt, en binnen de lijntjes was gebleven, voelde ze zich zo gesterkt en gemotiveerd dat ze mij vroeg wat ze nu mocht gaan leren. Je begrijpt dat wanneer een kind dat moeite heeft om tot leren te komen, mij zo’n vraag stelt, ik een glimlach krijg van oor tot oor.”


Afhankelijk van het niveau, de leeftijd, welke problemen er spelen en het al dan niet hebben van een fysieke beperking, gebruik ik meer of minder beeld.


Welke rol speelt de omgeving van de leerling?

“Om een leerling in beweging te krijgen, is samenwerken met de docenten en het sociale netwerk belangrijk. Docenten in het reguliere onderwijs moeten inzien wat een leerling nodig heeft en hoe zij kunnen bijdragen. Bij een leerling met een verstandelijke beperking kan het zijn dat het sociale netwerk, familie, vrienden, buren of eventuele therapeuten, ook in het proces betrokken worden. Althans de mensen waarvan de leerlingen vinden dat ze hen kunnen helpen bij het bereiken van hun doel. De volgende stap is met de leerling en zijn club van vertrouwelingen aan tafel te gaan en de vragen verder te onderzoeken.”

Jij past de methodiek toe op leerlingen van het MBO,
maar is PDP ook geschikt voor andere leerlingen?

“Eigenlijk kun je PDP bij iedereen die even niet meer weet welke kant hij of zij op moet in het leven, toepassen. Ongeacht leeftijd of denkniveau. Dus ja, deze methode werkt bij alle leerlingen die iets extra’s nodig hebben om tot leren te komen, ook als er geen fysieke beperkingen of gedragsproblemen zijn.”


“Als iemand kan zwemmen, laat ik in principe los. Ik geef ze hun verantwoordelijkheid en daarmee het vertrouwen terug."


Zit je taak erop als een leerling weer grip op zijn leven heeft?

“Als iemand kan zwemmen, laat ik in principe los. Je moet een leerling niet aan de hand blijven nemen. Ik geef ze hun verantwoordelijkheid en daarmee het vertrouwen terug. Het gaat erom dat ze inzien dat het verwezenlijken van doelen hun eigen verantwoordelijkheid is. Natuurlijk hoop ik dat, als iemand toch weer even de weg kwijt is, hij wel de stap durft te nemen om bij mij aan de bel te trekken.”

|

Wat doet dit werk met je?

“Het blijft een uitdaging om steeds weer de puzzel te leggen en leerlingen in hun kracht te zetten. De weg daarnaar toe geeft mij energie. En als die puzzel gelegd is, als een leerling niet meer afhankelijk is van anderen die hem sturen, maar laat zien dat hij zelf aan het stuur zit en grip heeft op zijn eigen ontwikkeling, dan ben ik een gelukkig mens. Zoals bijvoorbeeld bij die jongen van 16 met een licht verstandelijke beperking. Praten deed hij amper, zijn ouders deden het woord voor hem en bepaalden wat er moest gebeuren. Tot ik hem vragen ging stellen en hem de tijd gaf daarover na te denken en bleek dat hij heus wel wat te zeggen had, wat hij ergens van moest vinden en waar hij van droomde. Hij wilde namelijk op zichzelf kunnen wonen. En, zo besefte hij, om dat te kunnen bereiken, moest hij wel met geld kunnen rekenen. Zo werd hij gemotiveerd zijn best te doen op school. Maar, en die vond ik sterk van hem, hij gaf tegelijk aan wat hij niét meer wilde, en ook dat hoort bij de regie nemen. Hij besloot dat hij klaar was met het eeuwige rijtje tot en met tien, want dat deed hij al jaren. Hij had een nieuwe uitdaging nodig.”

|

De uitgangspunten van Person Driven Planning op een rijtje

PDP gaat over het ont-dekken en ontwikkelen van capaciteiten en talenten. Het denken aan meer mogelijkheden dan op dit moment beschikbaar zijn.

PDP gaat over ontdekken wat je drijfveren zijn, je capaciteiten, wat je wilt bereiken en hoe je daartoe de eerste stap kunt zetten.

PDP zorgt ervoor dat de leerling of student weer regie krijgt.

PDP maakt dit letterlijk zichtbaar door het gesprek te vertalen in een schets, de essentie weer te geven in beeld.

|


Met PDP krijg je weer regie

Heb je vragen naar aanleiding van dit artikel?

Of wil je een reactie achterlaten? Laat het ons weten via het formulier hiernaast.